9 tygodni urlopu rodzicielskiego to indywidualne prawo każdego z rodziców, którego nie można przekazać drugiej osobie. Nie jest to obowiązkowy urlop. Rodzic może z niego nie skorzystać, ale niewykorzystana część przepada i nie powiększa puli drugiego rodzica.
Na czym polega nieprzenoszalne 9 tygodni?
Urlop rodzicielski przysługuje łącznie obojgu rodzicom, ale z tej wspólnej puli wyodrębniono po 9 tygodni dla każdego z nich. Matka ma własne 9 tygodni, a ojciec własne 9 tygodni. Żadne z rodziców nie może przejąć części przypisanej drugiemu.
W praktyce oznacza to, że jeden rodzic może wykorzystać większość wspólnej puli, ale nie całe 41 albo 43 tygodnie. Przy jednym dziecku standardowo może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie, a przy porodzie mnogim 34 tygodnie. Pozostałe 9 tygodni pozostaje wyłącznym prawem drugiego rodzica.
Skorzystanie z urlopu jest dobrowolne. Przepisy nie nakazują rodzicowi wykorzystania jego 9 tygodni. Jeżeli jednak rodzic zrezygnuje z tego uprawnienia, druga osoba nie może go zastąpić.
Jaki jest łączny wymiar urlopu rodzicielskiego?
Wymiar urlopu zależy przede wszystkim od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Wyższa pula przysługuje w przypadku dziecka posiadającego zaświadczenie wskazane w ustawie o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. Podane wartości dotyczą łącznie obojga rodziców:
| Sytuacja | Łączny wymiar | Pula nieprzenoszalna dla jednego rodzica |
|---|---|---|
| Jedno dziecko przy jednym porodzie | 41 tygodni | 9 tygodni |
| Dwoje lub więcej dzieci przy jednym porodzie | 43 tygodnie | 9 tygodni |
| Jedno dziecko z zaświadczeniem „Za życiem” | 65 tygodni | 9 tygodni |
| Poród mnogi, gdy dziecko lub dzieci mają wymagane zaświadczenie | 67 tygodni | 9 tygodni |
Przykładowo, przy jednym dziecku rodzice mają do dyspozycji 41 tygodni. Z tej puli 9 tygodni należy wyłącznie do matki, 9 tygodni wyłącznie do ojca, a pozostałe 23 tygodnie mogą podzielić między sobą. Jeżeli matka wykorzysta 32 tygodnie, ostatnie 9 tygodni może wykorzystać tylko ojciec.
Co się dzieje, gdy rodzic nie wykorzysta swoich 9 tygodni?
Niewykorzystane 9 tygodni nie przechodzi na drugiego rodzica. To najważniejszy skutek zasady nieprzenoszalności. W takiej sytuacji rodzina wykorzysta mniej niż maksymalny łączny wymiar urlopu.
Najważniejsze zasady są następujące:
- Każdy rodzic ma własne 9 tygodni – tej części nie można przekazać drugiej osobie.
- Urlop nie jest obowiązkowy – rodzic sam decyduje, czy z niego skorzysta.
- Niewykorzystana część przepada – drugi rodzic nie może jej przejąć ani „dopisać” do swojego urlopu.
- Dzielenie wspólnej puli nie zmienia tej zasady – rodzice mogą ustalać między sobą wykorzystanie części wspólnej, ale nie własnych 9 tygodni.
Urlop rodzicielski może być udzielony jednorazowo albo maksymalnie w pięciu częściach. Ostatnia część powinna przypadać nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Rodzice mogą korzystać z urlopu jednocześnie, jednak każdy tydzień wykorzystany przez każdego z nich pomniejsza wspólną pulę.
Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski?
Wniosek składa się pracodawcy w postaci papierowej albo elektronicznej. Jeżeli zostanie złożony prawidłowo i z wymaganym wyprzedzeniem, pracodawca jest obowiązany go uwzględnić. Planowanie urlopu można przeprowadzić w kilku krokach:
- Ustal, ile tygodni urlopu rodzicielskiego zostało już wykorzystanych przez każdego z rodziców.
- Wybierz okres, w którym chcesz korzystać z urlopu, oraz sprawdź, czy mieści się on w ustawowym limicie części i terminie.
- Złóż wniosek co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
- Podaj we wniosku okres urlopu, informacje o wcześniej wykorzystanym urlopie lub zasiłku oraz dane wymagane przepisami.
- Dołącz dokumenty, których pracodawca jeszcze nie ma w aktach osobowych, na przykład dokument potwierdzający urodzenie dziecka albo zaświadczenie „Za życiem”, jeśli ma zastosowanie.
Urlop rodzicielski można łączyć z pracą u pracodawcy udzielającego urlopu, maksymalnie do połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Wniosek w tej sprawie również składa się co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy. Urlop ulega wtedy proporcjonalnemu wydłużeniu, a zasiłek macierzyński jest odpowiednio zmniejszany.
Urlop rodzicielski a urlop ojcowski – jaka jest różnica?
Nieprzenoszalne 9 tygodni urlopu rodzicielskiego nie jest tym samym co urlop ojcowski. Urlop rodzicielski przysługuje obojgu rodzicom i jest częścią wspólnej puli wynoszącej standardowo 41 albo 43 tygodnie. Urlop ojcowski przysługuje wyłącznie ojcu, trwa do 2 tygodni i jest odrębnym uprawnieniem.
Kodeks pracy nie posługuje się także określeniem „urlop tacierzyński”. Potoczna nazwa bywa używana w odniesieniu do różnych uprawnień, ale nie oznacza formalnie 9 tygodni urlopu rodzicielskiego.
Za urlop rodzicielski przysługuje zasiłek macierzyński. Zasadniczo wynosi on 70% podstawy wymiaru. W określonych warunkach po złożeniu wniosku w ciągu 21 dni po porodzie zasiłek za urlop macierzyński i objętą wnioskiem część urlopu rodzicielskiego może wynosić 81,5%. Nieprzenoszalne 9 tygodni drugiego rodzica jest jednak zawsze płatne w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Podstawę prawną stanowią przede wszystkim art. 1821a–1821g oraz art. 183 Kodeksu pracy, a w zakresie zasiłku macierzyńskiego także przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Przepisy prawa pracy i zasady wypłaty zasiłków mogą zależeć od indywidualnej sytuacji rodziny oraz zmian ustawowych. W sprawach nietypowych, w szczególności dotyczących adopcji, wcześniejszego wykorzystania urlopu albo łączenia urlopu z pracą, warto sprawdzić aktualne informacje w ZUS lub skonsultować się ze specjalistą ds. kadr i płac.
