Odrzucenie spadku u notariusza koszt: co warto wiedzieć?

Masz w spadku głównie długi i zastanawiasz się, ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza. Chcesz wiedzieć, jakie dokumenty przygotować i w jakim terminie zdążyć z oświadczeniem. Z tego tekstu dowiesz się, jak działa odrzucenie spadku, ile za nie zapłacisz i kiedy wybór notariusza ma największy sens.

Czym jest odrzucenie spadku u notariusza?

W polskim prawie po śmierci spadkodawcy na spadkobierców przechodzą zarówno aktywa, jak i długi. Jest to tzw. sukcesja uniwersalna, opisana w art. 922 Kodeksu cywilnego. Dziedziczy się cały spadek, a nie pojedyncze rzeczy, więc razem z mieszkaniem czy samochodem możesz przejąć także niespłacone kredyty i zaległe rachunki.

Artykuł 1012 k.c. daje spadkobiercy trzy możliwości postępowania. Możesz przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Takie oświadczenie składasz przed notariuszem albo przed sądem rejonowym. Skutek jest bardzo daleko idący – po odrzuceniu spadku traktuje się Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.), a do dziedziczenia wchodzą kolejne osoby z kręgu ustawowego lub testamentowego.

Różnica między odrzuceniem a zrzeczeniem spadku?

Odrzucenie spadku często myli się ze zrzeczeniem dziedziczenia. Dla Twojego portfela i planowania rodzinnych spraw ma to duże znaczenie. Odrzucenie spadku jest możliwe tylko po śmierci spadkodawcy i wymaga złożenia oświadczenia przed notariuszem lub sądem w określonym terminie.

Zrzeczenie się dziedziczenia to coś zupełnie innego. Jest to umowa między przyszłym spadkodawcą a spadkobiercą ustawowym, zawierana za życia tej osoby. Kodeks cywilny w art. 1048 wymaga formy aktu notarialnego. Taka umowa powoduje, że po śmierci spadkodawcy nie jesteś powołany do dziedziczenia z ustawy, a często obejmuje też Twoich zstępnych. Odrzucenie działa tylko wobec już otwartego spadku, z konkretną datą śmierci i znanym kręgiem spadkobierców.

Jak działa 6-miesięczny termin?

Na odrzucenie spadku masz ograniczony czas. Art. 1015 § 1 k.c. przewiduje, że oświadczenie możesz złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania. U spadkobiercy ustawowego najczęściej będzie to dzień, kiedy dowiaduje się o śmierci spadkodawcy. U spadkobiercy testamentowego liczy się data, w której poznał treść testamentu lub został poinformowany o powołaniu.

Termin biegnie indywidualnie dla każdej osoby i bywa inny dla dalszych krewnych. Gdy żona i dzieci zmarłego odrzucą spadek, krąg spadkobierców przesuwa się na rodzeństwo, rodziców czy ich zstępnych. Dla brata czy siostrzeńca sześć miesięcy liczy się od dnia, kiedy dowiedział się, że wcześniejszy spadkobierca odrzucił spadek. Ważna jest także kolejność – przedwczesne oświadczenie osoby z dalszej linii dziedziczenia jest bezskuteczne.

Jeżeli w ciągu 6 miesięcy nie złożysz żadnego oświadczenia, prawo uznaje, że przyjąłeś spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Co jeśli przegapisz termin, bo działałeś w błędzie lub pod wpływem groźby? Kodeks cywilny dopuszcza uchylenie się od skutków prawnych braku oświadczenia. Wymaga to postępowania przed sądem z jednoczesnym złożeniem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Sąd musi taką czynność zatwierdzić, więc cała procedura staje się dłuższa i bardziej formalna.

Ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza?

Podstawę prawną opłat stanowi Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej z 28 czerwca 2004 r. Zgodnie z §8 pkt 9 koszt przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku wynosi 50 zł netto od osoby. Do tej kwoty dolicza się 23% podatku VAT, co daje łącznie 61,50 zł brutto za samą taksę notarialną.

Do taksy dochodzi opłata za wypisy aktu notarialnego. Za każdą rozpoczętą stronę wypisu notariusz pobiera zwykle 6 zł netto, czyli 7,38 zł brutto. Liczy się zarówno liczba stron, jak i liczba egzemplarzy. Jeden wypis notariusz ma obowiązek przesłać do sądu spadku, a kolejne mogą trafić do Ciebie i innych spadkobierców.

Co wpływa na ostateczny koszt?

Całkowity koszt odrzucenia spadku u notariusza zależy od kilku elementów. Znaczenie ma liczba osób składających oświadczenia, długość aktu, liczba wypisów oraz ewentualne inne czynności, które notariusz musi wykonać przy tej okazji. Kancelaria ma także obowiązek sporządzić i wysłać wypis do właściwego sądu.

Na końcową kwotę zwykle składają się między innymi:

• taksza notarialna za przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku dla każdej osoby,
• podatek VAT naliczony od taksy notarialnej i od wypisów,
• koszty wypisów aktu notarialnego, w tym egzemplarza dla sądu,
• opłaty za inne czynności notarialne związane ze sprawą, jeśli są potrzebne.

Jeśli kilka osób odrzuca spadek podczas jednej wizyty, każda płaci swoją taksę, ale większość dokumentów – na przykład akt zgonu spadkodawcy – przedstawia się tylko raz. Dla rodziny oznacza to zwykle niższe łączne koszty organizacyjne w porównaniu z wieloma oddzielnymi wizytami.

Przykładowe wyliczenie opłat?

Załóżmy, że dwie osoby odrzucają spadek u notariusza, a akt notarialny ma dwie strony. Dwie taksy po 50 zł netto dają 100 zł, do tego dolicza się VAT. Jeśli potrzebne są trzy wypisy po dwie strony, opłata za wypisy wyniesie łącznie kilka razy po 6 zł netto za stronę plus podatek. Łączny koszt zamknie się więc zwykle w kwocie poniżej kilkuset złotych.

Dla porównania możesz zestawić podstawowe parametry różnych form rezygnacji z dziedziczenia:

Jak przygotować się do wizyty u notariusza?

Wizyta u notariusza wymaga wcześniejszego umówienia terminu i przygotowania dokumentów. Osoba, która chce odrzucić spadek, musi uprawdopodobnić, że jest spadkobiercą. Notariusz sprawdza więc zarówno dane osobowe, jak i informacje o zmarłym oraz o dalszych spadkobiercach ustawowych.

Jakie dokumenty zabrać?

Podstawą jest dokument tożsamości i akt zgonu spadkodawcy. W wielu sytuacjach notariusz poprosi też o inne dokumenty stanu cywilnego. Przy skomplikowanej sytuacji rodzinnej lub gdy część osób już odrzuciła spadek, potrzebne mogą być dodatkowe akty notarialne i odpisy.

Najczęściej przydają się między innymi:

• ważny dowód osobisty lub paszport osoby składającej oświadczenie,
• odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy,
• odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzających pokrewieństwo, na przykład akt małżeństwa lub urodzenia,
• dane osobowe i adresowe pozostałych spadkobierców, w tym z dalszej kolejności dziedziczenia,
• wypisy wcześniejszych aktów notarialnych o odrzuceniu spadku przez innych członków rodziny.

Notariusz musi też znać ostatni adres zamieszkania zmarłego. W małych miejscowościach wystarczy często sama nazwa miejscowości. Zdarza się, że przy bardziej zawiłych konfiguracjach rodzinnych kancelaria poprosi o dodatkowe dokumenty, aby jasno wykazać tytuł powołania do spadku.

Dane osobowe i krąg spadkobierców?

W akcie notarialnym pojawiają się nie tylko Twoje dane. Notariusz potrzebuje także informacji o osobach dziedziczących w dalszej kolejności, jeśli są Ci znane. Chodzi o to, aby ustalić, kto wejdzie do spadku po Twoim odrzuceniu, a także by sprawdzić, czy odrzucenie następuje we właściwej kolejności.

Bardzo istotne jest, aby poszczególni spadkobiercy odrzucali spadek według zasad dziedziczenia z Kodeksu cywilnego, bo przedwczesne oświadczenie osoby z dalszej linii jest bezskuteczne.

Jeśli najbliżsi zmarłego, na przykład małżonek i dzieci, jeszcze nie odrzucili spadku, notariusz może doradzić, by poczekać na ich decyzję. Chroni to przed sytuacją, w której trzeba będzie składać kolejne oświadczenie, tym razem już w prawidłowym terminie.

Małoletni spadkobiercy?

Gdy do dziedziczenia dochodzą dzieci, procedura staje się bardziej złożona. Rodzice jako przedstawiciele ustawowi mogą co do zasady działać w imieniu małoletnich, ale odrzucenie spadku w ich imieniu często wymaga zgody sądu rodzinnego. Sąd ocenia, czy jest to zgodne z interesem dziecka, zwłaszcza gdy w grę wchodzą zarówno długi, jak i jakiś majątek.

W praktyce najpierw dorośli spadkobiercy odrzucają spadek we własnym imieniu. Następnie składają wniosek do sądu rodzinnego o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich. Dopiero po uzyskaniu zgody mogą udać się z dzieckiem do notariusza i złożyć stosowne oświadczenie. Termin sześciu miesięcy liczony jest przy tym od chwili, gdy rodzic dowiedział się o powołaniu dziecka do spadku, więc dobra organizacja jest tu szczególnie ważna.

Kiedy warto rozważyć odrzucenie spadku?

Najczęstszy powód odrzucenia spadku to obawa przed długami spadkodawcy. Jeżeli w skład masy spadkowej wchodzą głównie niespłacone zobowiązania, a majątku jest niewiele, odrzucenie bywa najprostszym sposobem na uniknięcie odpowiedzialności za cudze pasywa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy zmarły prowadził działalność gospodarczą z dużym zadłużeniem albo od lat miał zaległości kredytowe.

Czy zawsze, gdy w spadku są długi, trzeba od razu rezygnować z dziedziczenia? Niekoniecznie. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości majątku spadkowego, choć wymaga sporządzenia inwentarza. W praktyce wiele osób i tak wybiera odrzucenie, bo chce uniknąć kontaktów z wierzycielami, kosztów wycen czy długotrwałego postępowania.

W praktyce ludzie często decydują się na odrzucenie spadku w kilku typowych sytuacjach:

• gdy spadkodawca prowadził firmę z dużym zadłużeniem lub był niewypłacalny,
• gdy zmarły miał wiele kredytów, pożyczek i zaległych rachunków, a niewielki majątek,
• gdy od lat nie utrzymywano kontaktu ze zmarłym i brak wiedzy o jego sytuacji finansowej,
• gdy spadek pochodzi po dalszym krewnym, który nie posiadał wartościowego majątku,
• gdy wcześniejsi spadkobiercy już odrzucili spadek właśnie z powodu wysokich długów.

Po odrzuceniu spadku wchodzą do dziedziczenia kolejne osoby. Zgodnie z art. 1020 k.c. traktuje się Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. W efekcie udział może przejść na Twoje dzieci lub innych krewnych, a ich sytuację także trzeba przeanalizować. Dotyczy to zwłaszcza małoletnich, bo każde kolejne odrzucenie wymaga osobnych decyzji i dokumentów.

Notariusz czy sąd – gdzie złożyć oświadczenie?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku możesz złożyć przed notariuszem lub w sądzie rejonowym właściwym według miejsca zamieszkania. Z punktu widzenia prawa efekt jest identyczny. W obu przypadkach wyłączasz się z dziedziczenia, a do spadku wchodzą inne osoby. Różnice dotyczą przede wszystkim kosztów i czasu załatwienia sprawy.

Różnice kosztowe?

W sądzie składasz wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku i uiszcza się opłatę stałą 100 zł od osoby. Niezależnie od wartości spadku ta sama kwota obowiązuje każdego, kto składa oświadczenie. Do tego dochodzą koszty dojazdu i ewentualnego pełnomocnika, jeśli z niego korzystasz.

U notariusza podstawą jest taksa 50 zł netto od osoby, do której dochodzi VAT i koszty wypisów. W przeliczeniu na osobę notarialna droga zwykle wypada taniej niż sądowa. Szczególnie widoczne jest to wtedy, gdy kilka osób z tej samej rodziny odrzuca spadek jednocześnie, a całą sprawę można załatwić podczas jednej wizyty.

Różnice czasowe i organizacyjne?

Postępowanie sądowe obejmuje złożenie wniosku, opłacenie go, oczekiwanie na wyznaczenie terminu i stawienie się przed sądem. Czas oczekiwania bywa różny w zależności od obciążenia sądu, co przy sześciomiesięcznym terminie może stanowić problem. Dla wielu osób oznacza to stres i konieczność pilnowania korespondencji.

W kancelarii notarialnej po prostu umawiasz termin i składasz oświadczenie podczas wizyty. Kilku spadkobierców może odrzucić spadek razem, a jeden odpis aktu zgonu wystarcza dla całej czynności. Dla osób, które chcą szybko i stosunkowo tanio uregulować sprawy spadkowe, droga notarialna bywa najwygodniejsza.