Upadłość konsumencka bez majątku – jak przebiega?

Masz długi i nie masz żadnego majątku, z którego można je spłacić? Z tego tekstu dowiesz się, jak przebiega upadłość konsumencka bez majątku i kto może z niej skorzystać. Poznasz też etapy postępowania, czas trwania oraz koszty, które mogą pojawić się po drodze.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką bez majątku?

Pod koniec maja 2020 roku łączna kwota zaległych wierzytelności Polaków sięgnęła aż 80 972 118 723 zł. Dla części osób jedyną realną szansą na wyjście z takiej spirali zadłużenia staje się właśnie upadłość konsumencka. Nie każdy ma jednak mieszkanie, samochód czy oszczędności, które można sprzedać na spłatę długów.

W prawie upadłościowym przyjęto, że brak majątku nie przekreśla szans na oddłużenie. Liczy się przede wszystkim to, czy jesteś niewypłacalny, czyli od co najmniej kilku miesięcy nie jesteś w stanie regularnie spłacać swoich zobowiązań. Jeżeli do tego nie prowadzisz działalności gospodarczej, możesz składać wniosek o upadłość jako konsument.

Jak rozumieć brak majątku?

Brak majątku nie oznacza, że nie możesz mieć żadnej rzeczy w domu. W praktyce chodzi o to, że nie posiadasz wartościowych składników, które da się sprzedać na istotną spłatę długów. Nie masz nieruchomości, samochodu o większej wartości ani znaczących oszczędności, a bieżące dochody starczają jedynie na podstawowe potrzeby życiowe.

Sądy i syndycy często używają tu pojęcia ubóstwo masy upadłościowej. Oznacza ono, że majątku jest tak mało, iż jego sprzedaż nie pokryłaby nawet kosztów postępowania. Wtedy rola syndyka ogranicza się w dużej mierze do sprawdzenia, czy rzeczywiście żyjesz w takiej sytuacji i nie ukrywasz żadnych cenniejszych aktywów.

Jakie warunki niewypłacalności trzeba spełnić?

Prawo upadłościowe wymienia kilka podstawowych warunków, które muszą być spełnione, żeby sąd ogłosił Twoją upadłość konsumencką. Najważniejszy to trwała niewypłacalność trwająca co najmniej 3 miesiące. Chodzi o faktyczny brak możliwości spłacania rat i rachunków, a nie tylko niechęć do płacenia.

Dłużnik nie może w chwili składania wniosku prowadzić działalności gospodarczej, a jego centrum życiowe powinno znajdować się w Polsce. Istotne jest też to, że w ciągu ostatnich 10 lat nie mogłeś już ogłosić upadłości konsumenckiej. Z upadłości konsumenckiej najczęściej korzystają:

• osoby zadłużone po utracie pracy lub nagłym spadku dochodów,
• byli przedsiębiorcy po zamknięciu jednoosobowej działalności gospodarczej,
• osoby po rozwodzie lub rozpadzie związku, które zostały same z kredytami,
• zadłużeni po chorobie, wypadku lub dłuższym leczeniu uniemożliwiającym pracę.

Jak przygotować wniosek o upadłość konsumencką bez majątku?

Wniosek o upadłość to dla sądu pełny obraz Twojej sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej. Im dokładniej go przygotujesz, tym mniejsze ryzyko, że sprawa będzie się przeciągać przez konieczność ciągłego uzupełniania braków formalnych.

We wniosku trzeba pokazać nie tylko wysokość długów, ale też codzienne koszty życia i wszystkie działania, które podejmowałeś, aby samodzielnie wyjść z zadłużenia. Dla osoby bez majątku ogromne znaczenie ma także wyjaśnienie, dlaczego tego majątku nie ma.

Jakie dokumenty zebrać?

Przed napisaniem wniosku warto poświęcić kilka dni na spokojne zebranie dokumentów. Sąd i syndyk będą opierać się przede wszystkim na tym, co przedstawisz na papierze, a nie na ogólnych opowieściach. Wszystko, co da się poprzeć dokumentem, działa na Twoją korzyść.

Przygotuj zarówno dokumenty potwierdzające długi, jak i te, które pokażą wysokość dochodów oraz wydatków. Pomocne będą także zaświadczenia lekarskie albo orzeczenia o niepełnosprawności, jeśli mają wpływ na Twoją zdolność do pracy. Zwykle potrzebne są między innymi:

• umowy kredytowe, pożyczkowe i karty kredytowe,
• pisma od komornika, banków i firm windykacyjnych,
• zaświadczenia o zarobkach, decyzje z ZUS lub z urzędu pracy,
• rachunki za mieszkanie, media, leki oraz inne stałe wydatki,
• PIT-y z poprzednich lat oraz umowy o pracę lub zlecenia,
• informacje o dokonanych w ostatnich latach sprzedażach większych rzeczy.

Jak napisać uzasadnienie?

Najważniejszą częścią wniosku jest uzasadnienie, czyli opis tego, jak doszło do Twojej niewypłacalności. Sąd chce zobaczyć konkretne wydarzenia: utratę pracy, rozwód, wejście w niekorzystne umowy kredytowe, chorobę, wypadek albo nieudane inwestycje. Im bardziej spójna historia, tym lepiej da się ocenić Twoje położenie.

Przy braku majątku trzeba szczególnie jasno wyjaśnić, w jaki sposób go utraciłeś i dlaczego nie masz realnych możliwości, aby go odbudować. Warto opisać, dlaczego nie możesz podjąć lepiej płatnej pracy czy dorabiać, na przykład z uwagi na stan zdrowia, opiekę nad dziećmi albo brak kwalifikacji.

Szczerość i spójność uzasadnienia mają ogromne znaczenie – sąd ocenia, czy Twoja sytuacja wynika z realnych problemów życiowych, a nie próby ucieczki przed wierzycielami.

Gdzie złożyć wniosek?

Wniosek o upadłość konsumencką bez majątku składasz w sądzie rejonowym właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania, zazwyczaj w wydziale upadłościowym. Opłata sądowa jest symboliczna i wynosi 30 zł, co dla wielu zadłużonych osób ma duże znaczenie.

Jeśli reprezentuje Cię adwokat lub radca prawny, dochodzi opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Gdy nie masz pieniędzy nawet na tak niewielkie kwoty, możesz razem z wnioskiem złożyć prośbę o zwolnienie z kosztów sądowych. W praktyce wiele osób korzysta też z pomocy kancelarii specjalizujących się w prawie upadłościowym albo z bezpłatnych punktów nieodpłatnej pomocy prawnej.

Jak przebiega postępowanie upadłościowe bez majątku krok po kroku?

Czy brak majątku oznacza, że postępowanie upadłościowe będzie bardziej skomplikowane? Zwykle jest odwrotnie. Skoro syndyk nie ma czego sprzedawać, odpada cały czasochłonny etap licytacji majątku, a procedura skupia się na weryfikacji Twojej sytuacji oraz na ustaleniu ewentualnego planu spłaty wierzycieli.

W uproszczeniu możesz spodziewać się trzech głównych faz: rozpoznania wniosku i ogłoszenia upadłości, pracy syndyka nad Twoją sprawą oraz decyzji sądu co do planu spłaty lub umorzenia długów. Różnice między „typową” upadłością a postępowaniem bez majątku dobrze widać w krótkim zestawieniu:

Rozpoznanie wniosku przez sąd

Po złożeniu wniosku sąd sprawdza, czy dokument został prawidłowo wypełniony i czy spełniasz warunki do ogłoszenia upadłości. Zwykle od chwili wpływu wniosku do wydania postanowienia o upadłości mija około 2–4 miesięcy, chociaż w zależności od obciążenia sądu czas ten bywa dłuższy.

Sąd może wezwać Cię do uzupełnienia braków, złożenia dodatkowych dokumentów lub stawić się na posiedzenie, by wyjaśnić pewne kwestie osobiście. Ważne, aby reagować na takie wezwania szybko i rzetelnie, bo każde opóźnienie wydłuża całe postępowanie.

Rola syndyka przy braku majątku

Po ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza syndyka. Przy braku majątku jego zadania koncentrują się na sprawdzeniu, czy opis Twojej sytuacji jest zgodny z rzeczywistością. Syndyk analizuje dokumenty, kontaktuje się z wierzycielami i ustala listę wierzytelności, które mają być objęte postępowaniem.

Jeśli syndyk stwierdzi, że rzeczywiście nie posiadasz żadnego wartościowego majątku, nie prowadzi licytacji. Skupia się wtedy na Twoich dochodach oraz możliwościach zarobkowych. To na podstawie jego sprawozdań sąd ostatecznie zdecyduje, czy możliwy będzie plan spłaty, czy – przy bardzo złej sytuacji – umorzenie długów bez planu.

Plan spłaty i umorzenie długów

W typowej sprawie sąd ustala plan spłaty na okres do 36 miesięcy. W tym czasie przekazujesz syndykowi część swoich dochodów, a reszta długu po prawidłowej realizacji planu zostaje umorzona. Przy niskich zarobkach raty bywają bardzo małe, co pozwala na spokojne funkcjonowanie na co dzień.

Prawo przewiduje też sytuacje, w których nie da się ustalić żadnego planu spłaty. Dotyczy to na przykład ciężko chorych, trwale niezdolnych do pracy albo osób, których dochody ledwo wystarczają na minimalne utrzymanie. Wtedy sąd może umorzyć zobowiązania w całości. Zdarza się również warunkowe umorzenie długów, gdy przez 5 lat od postanowienia wierzyciele mogą domagać się ustalenia planu spłaty, jeśli Twoja sytuacja istotnie się poprawi.

Przy braku majątku to właśnie decyzja sądu w sprawie planu spłaty lub jego braku przesądza o tym, jak bardzo odczujesz skutki upadłości w kolejnych latach.

Ile trwa upadłość konsumencka bez majątku?

Sam moment od złożenia wniosku do ogłoszenia upadłości to zwykle około 3 miesięcy, choć w niektórych sądach trwa to dłużej. Całe postępowanie, od złożenia wniosku aż do umorzenia długów lub zakończenia planu spłaty, w praktyce trwa średnio około 18 miesięcy, gdy nie posiadasz majątku.

Przy upadłości z majątkiem bywa, że procedura rozciąga się nawet do 5 lat, bo najwięcej czasu zajmuje sprzedaż nieruchomości i dzielenie środków między wierzycieli. W przypadku upadłości konsumenckiej bez majątku ten etap znika, dzięki czemu sprawa zazwyczaj kończy się szybciej. Na czas trwania postępowania wpływają między innymi:

• obciążenie danego sądu liczbą innych spraw,
• kompletność wniosku i załączników już przy pierwszym złożeniu,
• liczba wierzycieli i ewentualne spory co do wysokości długów,
• tempo, w jakim odpowiadasz na pisma sądu i syndyka,
• Twoja sytuacja zdrowotna i zarobkowa, od której zależy kształt planu spłaty.

Koszty upadłości konsumenckiej przy braku majątku?

Wiele osób boi się upadłości, bo zakłada, że nie stać ich na kolejne opłaty. W rzeczywistości ustawodawca przewidział ochronę dla osób najbiedniejszych. Nawet przy ubóstwie masy upadłościowej postępowanie może się odbyć, a część kosztów poniesie Skarb Państwa.

Koszty upadłości to nie tylko opłata za złożenie wniosku. Do tego dochodzą wydatki na działania syndyka, korespondencję, ogłoszenia i inne czynności wymagane przez sąd. W praktyce nie płacisz ich „z góry” w kasie sądu, tylko są one rozliczane w toku postępowania.

Jakie opłaty trzeba ponieść?

Na starcie pojawia się jedynie wspomniana opłata sądowa 30 zł od wniosku. Jeśli korzystasz z pomocy prawnika, zapłacisz także 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, a osobno wynagrodzenie kancelarii, którego wysokość zależy od umowy. Dla wielu zadłużonych osób to nadal niższy koszt niż ciągłe egzekucje komornicze.

Największą część wydatków stanowi wynagrodzenie syndyka, które wynosi co najmniej kilka tysięcy złotych, oraz bieżące koszty postępowania. Są one pokrywane zwykle z majątku upadłego lub z kwot potrącanych w ramach planu spłaty. Gdy majątku nie ma, pojawia się pytanie, kto je pokryje w okresie trwania sprawy.

Kto płaci, gdy dłużnik nie ma środków?

Jeżeli nie posiadasz żadnych środków, możesz jeszcze przed ogłoszeniem upadłości złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W przypadku stwierdzenia ubóstwa masy upadłościowej koszty postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka, tymczasowo pokrywa Skarb Państwa. Dzięki temu brak majątku nie blokuje Ci drogi do oddłużenia.

Później, jeśli sąd ustali plan spłaty, te koszty pojawią się w nim jako jedna z pozycji do spłacenia. W wyjątkowych sytuacjach, gdy Twoje możliwości zarobkowe są bardzo ograniczone, a dochód ledwo wystarcza na życie, sąd może pozostawić te wydatki po stronie Skarbu Państwa. W praktyce oznacza to, że część finansowego ciężaru całej procedury nie wraca już do Ciebie.

Dobrze przygotowany wniosek i rzetelne pokazanie sytuacji życiowej sprawiają, że upadłość konsumencka staje się realnie dostępna nawet dla osób bez jakiegokolwiek majątku.